Ouders & onderwijs: meer juridisering of meer samen beslissen

 
De corona-crisis heeft een hoop ellende teweeggebracht. Maar een van de positieve effecten is de waardering die veel ouders kregen voor het vakmanschap van leraren. In het rapport De Staat van de Ouder wordt veel onvrede van ouders over onderwijs beschreven. Het zou mooi zijn als het wederzijdse respect en waardering en veel contact van afgelopen periode ook in de komende tijd leidend blijft.


Natuurlijk heeft corona een hoop ellende teweeggebracht, de kranten staan er dagelijks vol mee. Maar het heeft ook nieuwe en leerzame ervaringen voortgebracht, waarvan het toch zeker de moeite loont om die ook voor het voetlicht te halen. Wat ik zelf heel bijzonder vond was de waardering die ouders kregen voor het vakmanschap van leerkrachten nadat ze zelf een flink aantal weken min of meer in de rol waren gedrongen om hun kinderen thuisonderwijs te bieden. Dat bleek, al zeker in de huishoudens met meer schoolgaande kinderen of met kinderen die veel ondersteuning nodig hebben, bepaald geen sinecure.

Plotseling zagen ze hun kinderen ongeduldig worden, snel afgeleid, dat ze zich niet lang kunnen concentreren en moesten er nogal wat ouderlijke inspanningen verricht worden om hun kroost bij de les te houden. Als dat al met een paar eigen kinderen ‘best een opgave’ was, hoe is het dan om dagelijks een klas van pak hem beet 28 kinderen aan de gang te houden. In sommige gevallen zagen ouders bij hun kinderen gedrag dat als ze daar in de tien-minuten gesprekken op gewezen zou worden ze het niet zouden geloven. Nee hoor, zo zijn ze niet! Nu blijkt: toch wel.

Wederzijdse erkenning en respect
Het zou mooi zijn als er iets van dat van die wederzijdse erkenning van deskundigheid vast gehouden zou kunnen worden. Dat wederzijds respect voor de verschillende vormen van ‘vakmanschap’ de basis zou vormen voor de communicatie tussen ouders en leerkrachten. Ook als er spanning op komt omdat ouders kritisch zijn op het onderwijs omdat zij vinden dat hun kind te kort wordt gedaan of andersom als de school vindt dat het kind niet voldoende is toegerust om volwaardig mee te doen. En alles wat daar aan conflictvolle gespreksonderwerpen en meningsverschillen tussenin ligt. 

Nu dreigt nogal eens escalatie, zeker als de problematiek rondom het kind of de ouders complex is. Dan stapelen de verwijten zich op, raken steeds meer instanties betrokken nemen de vergaderuren toe en ontstaan nogal eens impasses die tot meldingen leiden bij leerplichtambtenaren en soms zelfs Veilig Thuis. Van onderling respect is dan al lang geen sprake meer, wel van thuiszittende kinderen en zwaar gefrustreerde ouders.
Hun stem klinkt stevig in de Staat van de ouder 2020, het jaarlijkse trendrapport uitgebracht door Ouders & onderwijs, zeg maar de belangenorganisatie van ouders. Het rapport neemt ervaringen uit de coronaperiode niet mee, gegevens en meningen werden voor de uitbraak en de lockdown verzameld. De kranten vatten het rapport samen in een conclusie: Passend onderwijs is mislukt (Parool) en Onderwijs is niet passend, zeggen ouders. (Trouw, 16 juni). 

De stem van de ouder
Wie de Staat van de ouder 2020 er dan nog eens zorgvuldig op naleest ziet dat de boodschap – gelukkig – toch wel wat genuanceerder ligt. De belangenorganisatie wijst er namens de ouders op dat je voor echt passend onderwijs kleinere klassen, voldoende goed toegeruste leerkrachten en meer ondersteuning in de klassen en dus vooral meer financiële middelen nodig hebt.  Zonder extra inzet van mensen kun je van het onderwijs weinig extra prestaties verwachten.

Daarnaast ademt het trendrapport ongenoegen uit over het feit dat de stem van ouders onvoldoende gehoord wordt. De voorbeelden die daarvoor worden aangeleverd zijn vaak ook schrijnend. De belangenorganisatie wil dat voorkomen door de rol van ouders veel vaster te verankeren. In feite pleiten ze ervoor om ouders in vrijwel alle gevallen het laatste woord te geven. Het is aan ouders om te kiezen tussen of hun zoon of dochter onderwijs volgt op een reguliere school of in het speciaal onderwijs. Het is aan ouders om te bepalen welke informatie ze delen.

Er samen uitkomen
Maar zoals Ouders & Onderwijs heel precies laat zien dat het onderwijssysteem faalt en ouders te kort doet, zo moet het ook niet worden uitgesloten dat het beeld van ouders van hun kinderen of wat er in hun ogen nodig is niet per definitie zaligmakend is. Als de coronaquarantaine iets duidelijk gemaakt heeft is dat de werkelijkheid van kinderen op school niet altijd overeenstemt met hoe de ouders denken dat die werkelijkheid eruitziet.  Daarom zal een betere juridische verankering van de rechten van ouders niet per se tot beter passend onderwijs leiden. De kans bestaat dat het eerder tot langdurige procedures en bureaucratische omslachtigheden zal leiden.

Ik denk daarom dat het beter is om de weg te gaan die de corona-ervaring ons gewezen heeft. Dat is de weg die geplaveid wordt door wederzijds respect, regelmatig contact en de noodzaak en de wil om er samen uit te komen.  Waarom zouden we die weg van samen besluiten eigenlijk niet van meer verplichtingen en rechten voorzien?  Waarom niet leren van familieplan- of eigenkrachtconferenties?  Of het verder versterken van onderwijsconsulenten? Of van succesvolle actie- of doorbraaktafels?  Het is eigenlijk precies zoals de ouderbelangenorganisatie zelf schrijft: we moeten niet uitgaan van problemen maar van mogelijkheden! We moeten op basis van wederzijds begrip het beste voor kinderen zien te creëren. Dan wordt veel mogelijk, zelfs in (passend) onderwijs en jeugdhulpland.