Ouders in alle soorten en maten

Ouders speelden halverwege november een hoofdrol in de discussie over de evaluatie van het passend onderwijs in de Tweede Kamer.  Als het met leerlingen in het onderwijs niet allemaal loopt zoals het zou moeten lopen en er moet wat bijzonders gebeuren, dan voelen nogal wat ouders zich niet als een gelijkwaardige gesprekspartner behandeld. Het pakket van 25 verbetermaatregelen van onderwijsminister Slob voorziet dan ook in verschillende initiatieven om de positie van ouders te versterken. Ouders kunnen zich blijven laten ondersteunen door onderwijsconsulenten, er komt in elk samenwerkingsverband een ouder- en jeugdinformatiepunt, ze kunnen ‘hogerop’ verhaal halen en ouders worden ook nadrukkelijker bij de onderwijsinspectie betrokken.

Dat lijken mij allemaal prima maatregelen. Passend Onderwijs Almere werkt samen met onderwijsconsulenten, heeft een steunpunt en een betrokken raad van ouders en leerkrachten. Het uitgangspunt is dat er wordt samengewerkt mét ouders en kinderen. Zij zijn onze partners en dragen ook zelf verantwoordelijkheid. Maar het kan natuurlijk altijd beter. Dat blijft ook nodig want te gemakkelijk duwen scholen problemen van zich af. Bekend zijn de voorbeelden – in het Kamerdebat werd het meermaals aangehaald - van het zogenaamde ‘wegadviseren’ van scholen - het min of meer ontlopen van de zorgplicht door te voorkomen dat kinderen met een vermoedelijke (flinke) ondersteuningsbehoefte zich inschrijven omdat de school bij voorbaat meldt de ondersteuning niet te kunnen bieden. Dat is te makkelijk en strijdig met de bedoeling van de wet. Dat ouders daarvoor in staat gesteld worden om met meer recht weerwoord te leveren, dat is niet meer dan terecht.

Toch is het de vraag of met een verbetering van de rechten van ouders de onvrede echt uit de lucht zal trekken. De kwestie zit toch wat ingewikkelder in elkaar. Het is niet alleen een botsing van ongelijk toegeruste ‘partijen’, het is ook een clash tussen verschillende verwachtingen, mogelijkheden en uiteenlopende beoordelingen. Dat levert spanningen op die niet zomaar door het versterken van een partij, zijnde ouders, kunnen worden opgelost. Heel indirect verwijst minister Slob daar ook naar in zijn beleidsbrief. Hij schrijft: ‘Het is belangrijk dat de school altijd open en helder is over waar de grenzen zijn in wat zij kan bieden. Dat bevordert het begrip bij ouders voor het feit dat maatwerk mogelijk is, maar individueel onderwijs niet.’
Eigenlijk zegt Slob hier: er zijn ouders die voor hun kind alles uit de kast willen halen en daarmee van scholen een inspanning verlangen die niet reëel is.  Zoals er ook ouders zijn die te weinig eisen stellen en zich gelaten bij het oordeel van een school neerleggen dat hun kind beter af is in het speciaal onderwijs. Wat daarmee duidelijk wordt is, dat ‘ouders’ eigenlijk helemaal niet een heldere categorie is. Het zijn net gewone mensen: je hebt ze in alle soorten en maten.

Je hebt tijgermoeders (is er eigenlijk een ook vaderlijke variant?) die hun kinderen gemakkelijk overschatten en (te) hoge eisen aan kinderen stellen, maar je hebt ook ouders die hun kinderen verwaarlozen of erger. Jaarlijks krijgen meer dan 100.000 kinderen te maken met kindermishandeling (bron NJI). Je hebt ouders die elk deskundig oordeel dat niet overeenkomt met hun mening afwijzen en je hebt ouders die over zich heen laten lopen. Je hebt ouders die shopgedrag vertonen en van school naar school trekken zolang het ze uitkomt en zo zijn er nog wel meer soorten ouders.

Al deze hier genoemde categorieën ouders zijn overigens ver in de minderheid. Verreweg de meeste ouders tonen een vorm van betrokkenheid en redelijkheid die helaas lang niet altijd door de scholen op waarde wordt geschat. Maar het is een kleine groep ouders die het meeste tijd vragen en waarmee de gesprekken niet zo gemakkelijk tot tevredenheid leiden. Zeker, de school en een samenwerkingsverband kan daar vast beter in opereren, maar de suggestie dat het vooral aan de scholen ligt, een ondertoon die in de evaluatiediscussie wel te beluisteren viel, is te eenzijdig.
 
Hetty Vlug
13 december 2020